Zoetstoffen: gezonder dan suiker?

Daniel Platteau

Kort samengevat: de zoetstoffen die in Europa zijn toegelaten, werden beoordeeld, en bij de gebruikelijke hoeveelheden is van geen enkele aangetoond dat ze gevaarlijk is voor de mens. Maar daarom zijn ze nog niet "goed voor de gezondheid". De WHO raadt af erop te rekenen om af te vallen of ziekten te voorkomen, omdat een voordeel op lange termijn niet is aangetoond, en grote observationele studies ze in verband brengen met meer hart- en vaatziekten, zonder te bewijzen dat ze de oorzaak zijn. Voor wie? Een suikerhoudende frisdrank vervangen door de "zero"-versie blijft een vooruitgang voor wie veel frisdrank drinkt, maar het doel blijft water. Voorzichtigheid met erytritol en xylitol (recente signalen voor hart en bloedvaten), en xylitol is absoluut verboden voor de hond.

Bijgewerkt op 16 oktober 2026.

Dit artikel maakt deel uit van onze reeks over voedingsadditieven. Voor de basis (E-nummers, aanvaardbare dagelijkse inname, wie beslist) leest u eerst ons inleidende artikel. Wilt u weten of u te veel suiker eet, lees dan ons artikel over koolhydraten.

Wat is een zoetstof?

Een zoetstof is een additief dat een zoete smaak geeft zonder de suiker en de calorieën ervan, of met heel weinig. In Europa onderscheidt men twee families.

Intensieve zoetstoffen zijn honderden keren zoeter dan suiker: enkele milligram volstaan. Ze leveren praktisch geen calorieën.

Polyolen (of "suikeralcoholen") zijn minder zoet dan of even zoet als suiker en leveren iets minder calorieën: sorbitol (E420), maltitol (E965), xylitol (E967), erytritol (E968, praktisch zonder calorieën), enz. U vindt ze vooral in "suikervrije" kauwgom en snoep, chocolade voor diabetici en sommige "keto"-producten.

Twee vermeldingen zijn verplicht op het etiket:

• "bevat een bron van fenylalanine" voor aspartaam, belangrijk voor mensen met fenylketonurie, een zeldzame erfelijke ziekte waarbij men het moet vermijden, ook in sommige geneesmiddelen (kauwtabletten, siropen);
• "overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben" voor producten rijk aan polyolen: een opgeblazen gevoel en diarree nemen toe met de dosis, vooral bij sorbitol en maltitol.

Is stevia "natuurlijker"?

De plant Stevia rebaudiana is natuurlijk. Het additief E960 daarentegen is een gezuiverd extract van bepaalde moleculen uit het blad, verkregen via een industrieel procedé. Afhankelijk van de subcategorie worden deze glycosiden uit de plant geëxtraheerd of verkregen via enzymatische of fermentatieprocessen. Het werd beoordeeld zoals de andere. Natuurlijk betekent niet veiliger, en kunstmatig betekent niet gevaarlijk: wat telt, zijn de studies.

Zijn ze veilig? Wat de agentschappen zeggen

Een aanvaardbare dagelijkse inname voor elk

Elke toegelaten zoetstof heeft een aanvaardbare dagelijkse inname (ADI): de hoeveelheid die men elke dag, een leven lang, kan innemen zonder noemenswaardig risico. Ze wordt meestal 100 keer lager vastgelegd dan de dosis zonder effect bij dieren.

De EFSA herbeoordeelt alle zoetstoffen die vóór 2009 werden toegelaten. Sinds 2023 zijn verschillende adviezen verschenen, en verschillende ADI's werden verhoogd, niet verlaagd:

• erytritol (2023): eerste ADI vastgelegd, 0,5 g per kilo per dag, op basis van het laxerende effect;
• sacharine (2024): ADI verhoogd van 5 naar 9 mg/kg; de EFSA sluit een genotoxisch risico uit, behalve voor onzuiverheden van één bepaald productieprocedé;
• acesulfaam K (2025): ADI verhoogd van 9 naar 15 mg/kg;
• sucralose (februari 2026): ADI behouden op 15 mg/kg, met een voorbehoud bij verhitting op hoge temperatuur (zie verder);
• cyclamaat: advies verwacht in 2027; sorbitol, xylitol en andere polyolen: lopend.

In al deze adviezen blijft de werkelijke blootstelling van Europeanen, ook van de grootste gebruikers, onder de ADI.

Aspartaam en kanker: gevaar of risico?

In juli 2023 deelde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) aspartaam in als "mogelijk kankerverwekkend" (groep 2B), op basis van beperkt bewijs, vooral voor leverkanker. Dezelfde maand behield het expertcomité van de WHO en de FAO (JECFA) zijn ADI van 40 mg per kilo (WHO, 2023b).

Dat is geen tegenspraak: het IARC zegt of een stof in bepaalde omstandigheden kanker zou kunnen veroorzaken (het gevaar), het JECFA zegt bij welke dosis (het risico). Groep 2B bevat ook aloë-vera-extract en op Aziatische wijze ingelegde groenten. Om de ADI te overschrijden, zou een volwassene van 70 kg meer dan 9 tot 14 blikjes lightfrisdrank per dag moeten drinken, zonder andere bron van aspartaam.

Helpen ze om af te vallen?

Dat is de belangrijkste vraag, en het antwoord is genuanceerd.

De WHO zegt nee… voor preventie

In mei 2023 publiceerde de Wereldgezondheidsorganisatie een aanbeveling: zoetstoffen zonder calorieën niet gebruiken om het gewicht onder controle te houden of het risico op chronische ziekten te verminderen (WHO, 2023a). Haar argumenten:

• in gerandomiseerde studies is het effect op het gewicht klein en houdt het niet aan;
• in observationele studies op lange termijn hebben grote gebruikers meer diabetes type 2, hart- en vaatziekten en overlijdens.

Drie belangrijke kanttekeningen:

• het is een voorwaardelijke aanbeveling, gebaseerd op bewijs met lage zekerheid;
• ze geldt niet voor mensen met diabetes;
• ze betreft geen polyolen zoals xylitol of erytritol.

Een Europese studie zegt ja… om het verloren gewicht te behouden

In oktober 2025 verscheen de Europese SWEET-studie in Nature Metabolism (Pang et al., 2025). 341 volwassenen met overgewicht in Denemarken, Spanje, Griekenland en Nederland vielen eerst af met een dieet van twee maanden met zeer weinig calorieën. Daarna verving de ene groep tien maanden lang suikerhoudende producten door producten met zoetstoffen, de andere niet; beide groepen hielden suikers onder 10 % van hun calorieën.

Resultaat na een jaar: de groep "zoetstoffen" had 1,6 kg meer gewichtsverlies behouden. Geen verschil in cholesterol, bloedsuiker of bloeddruk, ook niet bij de kinderen. De auteurs zagen geen schadelijk effect op het darmmicrobioom.

Bewijsniveau: een degelijke gerandomiseerde studie, maar een bescheiden effect, en auteurs van wie sommigen honoraria of financiering kregen van de zoetstoffen- of drankenindustrie. Het project zelf werd door de Europese Unie gefinancierd.

Hoe valt dat te verzoenen?

De twee resultaten spreken elkaar niet tegen. Een suikerhoudend product vervangen door de gezoete versie schrapt calorieën: op korte termijn helpt dat. Maar een zero-frisdrank drinken maakt niet slank, en veel observationele studies vergelijken mensen die het drinken omdat ze al overgewicht of diabetes hebben. Dat heet omgekeerde causaliteit: de ziekte leidt tot het gebruik, en niet omgekeerd. Daar komen andere vertekeningen bij, zoals de rest van de voeding of roken, die statistieken nooit volledig corrigeren.

De waarschuwingssignalen: wat u moet weten

De Franse NutriNet-Santé-studies

Dit grote cohort volgt sinds 2009 Franse vrijwilligers. Twee publicaties van 2022 maakten indruk:

• bij bijna 103.000 volwassenen hadden de grootste gebruikers van zoetstoffen een iets hoger risico op kanker, in de orde van 13 %, vooral voor aspartaam en acesulfaam K (Debras et al., 2022a);
• in hetzelfde cohort hadden de grootste gebruikers een ongeveer 9 % hoger risico op hart- en vaatziekten; aspartaam werd vooral in verband gebracht met beroertes, acesulfaam K en sucralose met kransslagaderziekten (Debras et al., 2022b).

Dit zijn verbanden: de auteurs hielden rekening met veel factoren (gewicht, diabetes, roken, voeding), maar een observationele studie bewijst geen oorzaak.

Erytritol en xylitol: polyolen onder toezicht

In 2023 toonde een team van de Cleveland Clinic dat hartpatiënten met een hoog bloedgehalte aan erytritol ongeveer twee keer zoveel hartinfarcten, beroertes of overlijdens hadden over drie jaar (Witkowski et al., 2023). In 2024 liet hetzelfde team 10 gezonde vrijwilligers 30 g erytritol drinken (en 10 anderen 30 g glucose): het erytritolgehalte in het bloed werd meer dan 1.000 keer zo hoog, en hun bloedplaatjes, de cellen die klonters vormen, werden duidelijk reactiever (Witkowski et al., 2024).

Xylitol volgde hetzelfde pad: een signaal in 2024 bij kwetsbare patiënten, daarna, op het congres van de European Society of Cardiology in september 2026, een analyse van twee grote cohorten (Canadees en Brits, 17.710 personen). In Canada hadden mensen met het hoogste xylitolgehalte 57 % meer risico op een ernstig cardiovasculair voorval over zes jaar (Futura, 2026).

De beperkingen zijn belangrijk: het lichaam maakt zelf erytritol en xylitol aan, en een hoog bloedgehalte kan eerder een verstoord metabolisme weerspiegelen dan de inname. De 30 g uit de studie is een grote portie, die in sommige "keto"-dranken of -gebak voorkomt. Dit onderzoek bewijst niet dat erytritol hartinfarcten veroorzaakt, maar het signaal is samenhangend en rechtvaardigt voorzichtigheid bij mensen met een cardiovasculair risico.

Microbioom, geheugen, immunotherapie

• Microbioom: in 2022 toonde een Israëlische studie bij 120 volwassenen dat sacharine en sucralose binnen twee weken het microbioom en de glucoserespons wijzigden bij sommige mensen, met een effect dat van persoon tot persoon verschilde (Suez et al., 2022). De langere SWEET-studie vond geen schadelijk effect. De vraag blijft open.
• Geheugen: in 2025 zag een Braziliaanse studie bij 12.772 volwassenen die acht jaar werden gevolgd een 62 % snellere cognitieve achteruitgang bij de grootste gebruikers, maar alleen bij wie jonger was dan 60 (Gonçalves et al., 2025). Observationeel, met een voeding die slechts één keer bij de start werd gemeten.
• Immunotherapie: in 2025 toonde een team uit Pittsburgh dat bij 132 patiënten met melanoom of longkanker een hoog sucraloseverbruik samenging met een minder goede respons op immunotherapie. Bij muizen wijzigt sucralose het microbioom, dat dan het arginine verbruikt dat afweercellen nodig hebben (Morder et al., 2025). Een resultaat dat bevestigd moet worden, maar dat het vermelden waard is voor patiënten in behandeling.

Koken met sucralose: opgepast met hitte

Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) raadt aan sucralose niet boven 120 °C te verhitten: er zouden ongewenste gechloreerde verbindingen kunnen ontstaan. De EFSA nam dat voorbehoud in 2026 over voor bakken en frituren thuis (EFSA FAF Panel, 2026). Om in de oven te bakken, gebruikt u beter een beetje suiker dan een verhitte zoetstof.

Wat doet u concreet?

Drinkt u elke dag suikerhoudende frisdrank: overschakelen naar de zero-versie is een echte vooruitgang (minder suiker, minder gaatjes, minder calorieën). Maar zie het als een stap naar water, bruisend water of kruidenthee.

Wilt u afvallen: zoetstoffen kunnen helpen om een dieet vol te houden, niet om het te vervangen. Het belangrijkste blijft hoeveel en wat u eet.

Hebt u diabetes: intensieve zoetstoffen verhogen de bloedsuiker niet en kunnen nuttig zijn. Bespreek het met uw arts of diëtist.

Hebt u een hoog cardiovasculair risico (vroeger hartinfarct of beroerte, diabetes, hoge bloeddruk): vermijd grote doses erytritol en xylitol ("keto"-dranken en -desserts, "nul calorieën"-poedersuiker op basis van erytritol). Af en toe een kauwgom met xylitol is niet te vergelijken met 30 g in één keer.

Voor kinderen: geen gezoete dranken als dagelijkse gewoonte. Ze houden de voorkeur voor zoet in stand en vervangen geen water.

Bij het koken: verhit sucralose niet in de oven of in de pan.

Bij immunotherapie tegen kanker: meld uw gebruik van producten met sucralose aan uw oncoloog en vraag om advies.

Wat geen zin heeft: elke milligram opsporen. Een gezoete yoghurt of een koffie met stevia vormen geen aangetoond probleem. Het zijn de grote dagelijkse hoeveelheden, vooral in dranken, die aandacht verdienen.

Verder lezen: waarom de studies elkaar tegenspreken

Zoetstoffen zijn een schoolvoorbeeld van de moeilijkheden van voedingsonderzoek.

Observationele studies volgen duizenden mensen gedurende jaren. Ze zijn onmisbaar om signalen op te sporen, maar gebruikers van zoetstoffen zijn geen mensen zoals de anderen: ze hebben vaker overgewicht of diabetes of volgen een dieet. Zelfs met statistische correcties verdwijnt die vertekening nooit helemaal.

Gerandomiseerde studies loten wie wat gebruikt: zo verdwijnt die vertekening, maar ze zijn kort (van enkele weken tot een jaar) en kunnen geen kanker of hartinfarct meten, die jaren nodig hebben om te verschijnen.

Dierstudies en labo-onderzoek tonen plausibele mechanismen (bloedplaatjes, microbioom, arginine), maar vaak bij hoge doses.

We spreken over "zoetstoffen" in het meervoud, terwijl aspartaam, sucralose, stevia en erytritol zeer verschillende moleculen zijn, die zich in het lichaam niet op dezelfde manier gedragen en niet dezelfde mogelijke effecten hebben. Grote algemene besluiten, positief of negatief, zijn dus wankel.

Er zijn belangen aan beide kanten: de dranken- en zoetstoffenindustrie financiert een deel van het onderzoek, en alarmerende studies krijgen meer persaandacht. Kijk altijd wie een studie financiert, hoeveel mensen werden gevolgd, en of het om een verband of een experiment gaat.

De eerlijkste samenvatting vandaag: zoetstoffen zijn een aanvaardbare noodoplossing om suiker te vervangen, geen gezondheidsvoeding. Het doel op lange termijn blijft wennen aan een minder zoete smaak.

Volgend artikel in de reeks: nitrieten. Al verschenen: titaandioxide (E171).

Test uzelf

Waarschuwing

Dit artikel is een samenvatting van informatie. Het vervangt niet het advies van een arts of diëtist, zeker niet bij diabetes, hart- en vaatziekten, fenylketonurie of een kankerbehandeling.

Bronnen

Debras, C., Chazelas, E., Srour, B., et al. (2022a). Artificial sweeteners and cancer risk: Results from the NutriNet-Santé population-based cohort study. PLOS Medicine, 19(3), e1003950. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003950

Debras, C., Chazelas, E., Sellem, L., et al. (2022b). Artificial sweeteners and risk of cardiovascular diseases: Results from the prospective NutriNet-Santé cohort. BMJ, 378, e071204. https://doi.org/10.1136/bmj-2022-071204

EFSA Panel on Food Additives and Flavourings. (2024). Re-evaluation of saccharin and its sodium, potassium and calcium salts (E 954) as food additives. EFSA Journal, 22(11), e9044. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2024.9044

EFSA Panel on Food Additives and Flavourings. (2025). Re-evaluation of acesulfame K (E 950) as food additive. EFSA. https://www.efsa.europa.eu/en/node/19722

EFSA Panel on Food Additives and Flavourings. (2026, 16 februari). Re-evaluation of sucralose (E 955) as a food additive: Plain language summary. EFSA. https://www.efsa.europa.eu/en/plain-language-summary/re-evaluation-sucralose-e-955-food-additive

Futura. (2026, 9 september). « Un signal préoccupant » : cet édulcorant très courant est associé à un risque cardiovasculaire jusqu'à 57 % plus élevé (in het Frans). Futura Santé. https://www.futura-sciences.com/sante/actualites/maladies-cardiovasculaires-signal-preoccupant-cet-edulcorant-tres-courant-associe-risque-cardiovasculaire-jusqua-57-plus-eleve-137622/

Gonçalves, N. G., Martinez-Steele, E., Lotufo, P. A., Bensenor, I., Goulart, A. C., Barreto, S. M., Giatti, L., Perim de Faria, C., Bisi Molina, M. D. C., Caramelli, P., Marchioni, D. M., & Suemoto, C. K. (2025). Association between consumption of low- and no-calorie artificial sweeteners and cognitive decline: An 8-year prospective study. Neurology, 105(7), e214023. https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000214023

Morder, K. M., Nguyen, M., Wilfahrt, D. N., Dahmani, Z. L., Burr, A. B. P., Xie, B., … Overacre-Delgoffe, A. E. (2025). Sucralose consumption ablates cancer immunotherapy response through microbiome disruption. Cancer Discovery. https://doi.org/10.1158/2159-8290.CD-25-0247

Pang, M. D., Kjølbæk, L., Bastings, J. J. A. J., et al. (2025). Effect of sweeteners and sweetness enhancers on weight management and gut microbiota composition in individuals with overweight or obesity: The SWEET study. Nature Metabolism, 7, 2083–2098. https://doi.org/10.1038/s42255-025-01381-z

Suez, J., Cohen, Y., Valdés-Mas, R., et al. (2022). Personalized microbiome-driven effects of non-nutritive sweeteners on human glucose tolerance. Cell, 185(18), 3307–3328. https://doi.org/10.1016/j.cell.2022.07.016

Witkowski, M., Nemet, I., Alamri, H., et al. (2023). The artificial sweetener erythritol and cardiovascular event risk. Nature Medicine, 29, 710–718. https://doi.org/10.1038/s41591-023-02223-9

Witkowski, M., Wilcox, J., Province, V., Wang, Z., Nemet, I., Tang, W. H. W., & Hazen, S. L. (2024). Ingestion of the non-nutritive sweetener erythritol, but not glucose, enhances platelet reactivity and thrombosis potential in healthy volunteers. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. https://doi.org/10.1161/ATVBAHA.124.321019

World Health Organization. (2023a). Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240073616

World Health Organization. (2023b, 14 juli). Aspartame hazard and risk assessment results released. WHO. https://www.who.int/news/item/14-07-2023-aspartame-hazard-and-risk-assessment-results-released