Demain, la Biologie

Gezondheid, levensduur en schoonheid in het licht van de wetenschap

Home

Voedingsadditieven (E-nummers): echte gevaren of onschuldig? Wat de wetenschap echt zegt

Daniel Platteau

Kort samengevat: een E-nummer betekent dat een additief in de Europese Unie beoordeeld en toegelaten is, niet dat het "chemisch" of gevaarlijk is: vitamine C (E300) en citroenzuur (E330) hebben er een. De overgrote meerderheid van de additieven vormt geen probleem bij de geconsumeerde hoeveelheden. Enkele roepen echte vragen op, en Europa heeft er al een aantal verboden of beperkt. Het nuttigst is niet elk E-nummer op te sporen, maar minder ultrabewerkte voeding te eten, waar de meeste in zitten.

Wat is een voedingsadditief?

De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) omschrijft ze als stoffen die om een technische reden aan voedingsmiddelen en dranken worden toegevoegd: om ze langer te bewaren, veiliger te maken, of ze kleur, smaak of textuur te geven. Er bestaan heel verschillende families, en de nummers volgen die families grofweg, met uitzonderingen:

  • Kleurstoffen: ze geven of herstellen kleur (E100 tot E199).
  • Conserveermiddelen: ze verhinderen de groei van bacteriën en schimmels (vanaf E200).
  • Antioxidanten: ze voorkomen ranzigheid en bruinkleuring (vanaf E300).
  • Verdikkings-, geleer- en emulgeermiddelen: ze geven textuur en voorkomen dat olie en water scheiden (vanaf E400).
  • Zoetstoffen, smaakversterkers, rijsmiddelen, enzovoort.

Meer dan 300 stoffen zijn in de Europese Unie als additief toegelaten.

Wat de "E" betekent

De E betekent dat het additief op Europees niveau beoordeeld en toegelaten is, een toelating die later kan worden ingetrokken, zoals voor E171 (zie verder). Het nummer zegt niets over hoe gevaarlijk het is of waar het vandaan komt. Veel additieven zijn natuurlijk of identiek aan stoffen die we elke dag eten:

  • E300: vitamine C (ascorbinezuur);
  • E330: citroenzuur, dat in citroenen zit;
  • E160a: carotenen, die van de wortel;
  • E440: pectines, die confituur doen opstijven.

Omgekeerd betekent "natuurlijk" niet onschadelijk. Het gaat om de dosis en het gebruik, niet om de herkomst.

Een E-nummer toont aan dat een additief in Europa beoordeeld en toegelaten werd. Het zegt niet dat het gevaarlijk is, en evenmin dat het geen enkel effect heeft.

Wie beslist?

Het kader wordt bepaald door een Europese verordening uit 2008, die één lijst van toegelaten additieven vastlegt, met voor elk ervan de voedingsmiddelen waarin het gebruikt mag worden en de maximale hoeveelheden.

De rollen zijn gescheiden:

  • de EFSA beoordeelt de risico's op basis van wetenschappelijke studies;
  • de Europese Commissie en de lidstaten beslissen om toe te laten, te beperken of te verbieden, en leggen de gebruiksvoorwaarden vast;
  • in België controleert het FAVV (Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen) of de verkochte producten die regels naleven.

De aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) uitgelegd

Voor de meeste additieven legt de EFSA een aanvaardbare dagelijkse inname vast: de hoeveelheid die men elke dag, een leven lang, kan innemen zonder noemenswaardig risico voor de gezondheid. Ze wordt uitgedrukt in milligram per kilo lichaamsgewicht.

Om ze te berekenen, vertrekt men van de hoogste dosis die bij dieren geen enkel effect gaf, en deelt men die meestal door 100: een factor 10 voor de verschillen tussen dier en mens, en nog een factor 10 voor de verschillen tussen mensen onderling.

Twee praktische gevolgen:

  • de ADI één dag overschrijden is meestal niet verontrustend: de marge is ruim, en wat telt is de gemiddelde inname over langere tijd;
  • het meest blootgesteld zijn wie veel van eenzelfde product consumeert, en kinderen, die per kilo lichaamsgewicht meer eten.

Voorbeeld: voor aspartaam bedraagt de ADI 40 mg per kilo. Volgens de WHO zou een volwassene van 70 kg meer dan 9 à 14 blikjes light frisdrank per dag moeten drinken om die te overschrijden (afhankelijk van het gehalte van de drank), zonder andere bron van aspartaam.

Additieven worden opnieuw beoordeeld, en soms verboden

Een toelating is niet definitief. Sinds 2010 beoordeelt de EFSA alle additieven die voor 2009 toegelaten waren opnieuw met de huidige methoden: in totaal 315 additieven. In september 2026 stonden er volgens de Europese Commissie nog 70 op de wachtlijst. Die herbeoordelingen hebben de regels al veranderd:

  • Titaandioxide (E171): deze witte kleurstof, gebruikt in snoep, gebak en sauzen, is sinds 2022 in de Unie verboden. In 2021 concludeerde de EFSA dat een risico voor het DNA (genotoxiciteit) niet kon worden uitgesloten.
  • Nitrieten en nitraten (E249 tot E252): ze worden in vleeswaren gebruikt tegen de botulismebacterie en kunnen nitrosaminen vormen, waarvan sommige kankerverwekkend zijn. Europa verlaagde de maximale gehalten, die sinds 9 oktober 2025 gelden voor vlees en vis.

Gevaar of risico: het voorbeeld van aspartaam

In juli 2023 deelde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) aspartaam in als "mogelijk kankerverwekkend" (groep 2B), op basis van beperkt bewijs. Dezelfde maand bevestigde het gezamenlijke expertencomité van de WHO en de FAO (JECFA) de ADI van 40 mg per kilo.

Dat is geen tegenspraak. Het IARC beoordeelt een gevaar: kan de stof onder bepaalde omstandigheden kanker veroorzaken? Het JECFA beoordeelt een risico: vanaf welke dosis, en welke hoeveelheden worden er echt ingenomen? Groep 2B omvat zwak bewijs; beide instanties vroegen om betere studies.

De vragen die echt openblijven

Bepaalde kleurstoffen en de aandacht van kinderen

In 2007 vond een Brits dubbelblind onderzoek (de Southampton-studie) iets hogere hyperactiviteitsscores bij kinderen na dranken met een mengsel van zes kleurstoffen en een conserveermiddel. Het effect was bescheiden en de studie werd betwist, maar Europa reageerde: voedingsmiddelen met een van die zes kleurstoffen (E102, E104, E110, E122, E124, E129) moeten de vermelding "kan de activiteit en de aandacht van kinderen nadelig beïnvloeden" dragen. Bewijsniveau: één gerandomiseerde studie, bescheiden effect.

Emulgatoren en de darmen

Emulgatoren (cellulosen, mono- en diglyceriden, carrageen…) zitten overal in industriële producten. In 2023 koppelde een grote Franse studie (NutriNet-Santé, meer dan 95.000 volwassenen, zeven jaar gevolgd) een hoge inname van bepaalde emulgatoren aan een hoger cardiovasculair risico. Een kleine gecontroleerde studie uit 2022 (16 volwassenen, 11 dagen) toonde dat een hoge dosis carboxymethylcellulose (E466) de darmflora veranderde. Bewijsniveau: een observationeel verband, dat geen oorzakelijkheid bewijst, en een zeer kleine studie. De auteurs vragen zelf om bevestigend onderzoek.

Additief of ultrabewerkte voeding?

Dat is de kern van de moeilijkheid: de meest besproken additieven zitten vooral in ultrabewerkte voeding, die zelf met veel gezondheidsproblemen in verband wordt gebracht. Vaak valt niet uit te maken of het additief, de rest van het voedingsmiddel of de levensstijl van wie er veel van eet de oorzaak is.

Wat doet u concreet?

  • Raak niet in paniek bij een E-nummer: veel zijn onschuldig, en sommige zijn vitaminen.
  • Eet minder ultrabewerkte voeding: dat is de eenvoudigste manier om minder van de besproken additieven binnen te krijgen, en het is sowieso aan te raden.
  • Voor kinderen: let op de kleurstoffen met de waarschuwingsvermelding, vooral in snoep en gekleurde dranken.
  • Vleeswaren: er minder van eten blijft het basisadvies, met of zonder nitrieten.
  • Wees op uw hoede voor alarmerende lijsten die additieven in "goede" en "slechte" indelen zonder rekening te houden met de dosis.

In de volgende artikelen van deze reeks bekijken we de meest besproken additieven een voor een: titaandioxide, nitrieten, zoetstoffen, emulgatoren, glutamaat en kleurstoffen.

Test uzelf

Wat betekent de E van een voedingsadditief zoals E300?

Toon het antwoord

Antwoord: Dat het in de Europese Unie beoordeeld en toegelaten is

De E wijst op een Europese toelating; E300 is trouwens vitamine C.

Wat gebeurt er als u de aanvaardbare dagelijkse inname van een voedingsadditief één dag overschrijdt?

Toon het antwoord

Antwoord: Dat is meestal niet verontrustend: de ADI geldt voor de gemiddelde inname over een heel leven, met een ruime veiligheidsmarge

De ADI bevat meestal een veiligheidsfactor van 100 en gaat over de dagelijkse inname op lange termijn.

Welk voedingsadditief is sinds 2022 verboden in de Europese Unie?

Toon het antwoord

Antwoord: Titaandioxide (E171)

De EFSA kon een genotoxisch risico niet meer uitsluiten: E171 werd in 2022 verboden.

Hoeveel blikjes light frisdrank per dag zou een volwassene van 70 kg nodig hebben om de aanvaardbare dagelijkse inname van aspartaam te overschrijden?

Toon het antwoord

Antwoord: Meer dan 9 à 14, volgens de WHO

De ADI van aspartaam (40 mg/kg) werd in 2023 bevestigd, ondanks de indeling als mogelijk kankerverwekkend door het IARC.

Waarschuwing

Dit artikel is een informatieve samenvatting. Het vervangt niet het advies van een arts of diëtist, zeker niet bij allergie, intolerantie of een darmziekte.

Bronnen

Gerelateerde artikelen

← Terug naar overzicht