Antirimpelcrème: nuttig of niet?
Kort samengevat: een antirimpelcrème hydrateert goed en maakt de huid iets gladder zolang u ze aanbrengt. Ze wist rimpels niet uit: de beste resultaten in het labo (ongeveer 20 % minder diepte bij lichte rimpels) ziet u niet in de spiegel. De prijs bepaalt de werkzaamheid niet: in 2025 eindigde de Cien Q10 van Lidl (ongeveer 3 euro) net achter een crème van 77 euro in de test van de Franse consumentenorganisatie UFC-Que Choisir. De ingrediënten zijn toegelaten en worden veilig geacht in de gebruikte dosissen; het echte zwakke punt is het parfum, een mogelijke bron van allergie. Wat echt werkt tegen huidveroudering: elke dag zonbescherming, en 's avonds een retinoïde voor wie het verdraagt.
Bijgewerkt op 14 november 2026.
Een klein wit-gouden potje van minder dan 3 euro, tussen de douchegel en de tandpasta in de rekken van Lidl. Elk najaar gaat hetzelfde nieuws rond op sociale media: de Cien Q10-crème "verslaat de grote merken". Dat klopt, gedeeltelijk. Maar de echte vraag ligt elders: doet een antirimpelcrème, welke dan ook, iets? En wat smeert u op uw gezicht met haar veertig ingrediënten?
Wat is een rimpel? En waarom een crème hem moeilijk bereikt
De huid heeft twee verdiepingen. Aan de oppervlakte vernieuwt de opperhuid (epidermis), zo dun als een blad papier, zich in ongeveer een maand. Daaronder bevat de dikkere lederhuid (dermis) het geraamte van de huid: vezels van collageen (voor stevigheid) en elastine (voor elasticiteit), in een gel die water vasthoudt, het hyaluronzuur.
Met de jaren maakt de lederhuid minder collageen aan en breekt ze er meer af. De huid wordt dunner en slapper, en herhaalde plooien (lachen, fronsen) tekenen zich uiteindelijk af. Dat is de intrinsieke veroudering, ingebouwd, en niemand ontsnapt eraan.
Daar komt de fotoveroudering bij, veroorzaakt door de ultraviolette stralen van de zon. Uva-stralen, die door wolken en ramen dringen, bereiken de lederhuid en beschadigen er het collageen. In een Franse studie bij bijna 300 vrouwen, gefinancierd door L'Oréal, schrijven de auteurs ongeveer 80 % van de zichtbare tekenen van gezichtsveroudering toe aan uv. Het cijfer is een schatting, maar over de grootteorde bestaat consensus: de zon weegt zwaarder dan de jaren.
Dat is het probleem van een crème: rimpels ontstaan in de lederhuid, terwijl de huid gebouwd is om wat op haar oppervlak ligt buiten te houden. De hoornlaag, de buitenste laag, laat grote moleculen nauwelijks door. Een crème werkt dus vooral aan de oppervlakte: ze hydrateert de hoornlaag, die wat opzwelt en fijne lijntjes gladstrijkt. Dat effect is echt, maar tijdelijk.
Wat consumentenorganisaties meten
De nuttigste tests voor de consument zijn die van onafhankelijke organisaties, die de crèmes in de winkel kopen en het labo zelf betalen.
Het protocol is hetzelfde bij Test Aankoop (België) en UFC-Que Choisir (Frankrijk): ongeveer 30 vrouwen van 40 tot 65 jaar per crème, met lichte tot matige rimpels rond de ogen (kraaienpootjes). Elke vrouw brengt de geteste crème aan op één helft van het gezicht en een placebocrème zonder werkzame stof op de andere helft, 's ochtends en 's avonds, 28 dagen lang. Het labo meet daarna de diepte van de rimpels in reliëf (met lichtprojectie en camera) en de hydratatie van de huid. Door twee helften van hetzelfde gezicht te vergelijken, scheidt men het effect van de crème van het effect van gewoon insmeren.
UFC-Que Choisir, 2025 (15 crèmes). De gedetailleerde scores zijn voorbehouden aan abonnees; volgens de resultaten die de pers overnam, staat Filorga Time-Filler 5XP (77,40 euro) op kop met 15,2/20, gevolgd door de Cien Q10 Intense SPF 15 van Lidl (3 euro) met 14/20, en dan Nivea Q10 Power (13,8/20, ongeveer 12 euro). Que Choisir wijst er zelf op dat de Filorga 26 keer duurder is dan de goedkoopste crèmes in zijn selectie. Algemene conclusie: "eindelijk een lichte werkzaamheid", maar een vaak hoge kostprijs bij dagelijks gebruik. Let op: de totaalscore combineert werkzaamheid, gebruiksgemak, etikettering en verpakking. Voor de Cien betreurt Que Choisir de middelmatige cosmetische eigenschappen en een geur die niet iedereen bevalt.
Test Aankoop, september 2025 (11 crèmes). Filorga staat opnieuw op kop (71/100), voor Clarins (69/100) en Vichy (67/100). De in België geteste Cien-crème was niet de Q10, maar de Vital Beauty antirimpel SPF 15. De lessen van Test Aankoop gelden voor alle crèmes:
- een vermindering van de rimpeldiepte met 20 % is al een goed resultaat, maar is meestal niet zichtbaar met het blote oog;
- de antirimpeleffecten zijn eerder tijdelijk: een goed gehydrateerde huid lijkt steviger;
- een eenvoudige hydraterende crème, vaak goedkoper, doet een deel van het werk.
Video van UFC-Que Choisir over de test van 15 antirimpelcrèmes (2025, in het Frans).
Hoe kan een crème van 3 euro meedoen? Omdat het grootste deel van het gemeten effect van de hydratatie komt, en hydraterende ingrediënten (water, glycerine, verzachters) goedkoop en al lang bekend zijn. De prijs van een merkcrème betaalt vooral voor textuuronderzoek, parfum, de pot en reclame.
Wat echt werkt: de verdicttabel
Niet alle "werkzame stoffen" zijn gelijkwaardig. Dit zeggen de studies, van het sterkste naar het zwakste bewijs.
| Gewoonte of ingrediënt | Belofte | Wat de studies tonen | Bewijsniveau |
|---|---|---|---|
| Dagelijkse zonbescherming | Veroudering afremmen | Nambour-studie (Australië): 903 volwassenen jonger dan 55, 4,5 jaar; 24 % minder huidveroudering met een dagelijkse zonnecrème SPF 15+, en geen meetbare verslechtering (gemeten op de rug van de handen) | Sterk (gerandomiseerde studie) |
| Tretinoïne (geneesmiddel) | Rimpels verminderen | Effect aangetoond sinds de jaren 1980 op fijne rimpels door fotoveroudering, na enkele maanden; irritatie komt vaak voor | Sterk (gecontroleerde studies), op voorschrift |
| Retinol (cosmetica) | Rimpels verminderen | 36 personen van gemiddeld 87 jaar, 24 weken: fijne rimpels duidelijk verminderd op de behandelde arm, meer collageen; effect verdwijnt na stoppen | Matig (één kleine, degelijke gerandomiseerde studie) |
| Hydraterende stoffen (glycerine, sheaboter, verzachters) | Gladder, soepeler | Meetbare hydratatie, minder uitgesproken lijntjes zolang men smeert | Sterk voor hydratatie, tijdelijk effect |
| Hyaluronzuur in een crème | Rimpels opvullen | 76 vrouwen, 60 dagen: iets minder diepe rimpels met kleine moleculen; studie mee ondertekend door producenten van hyaluronzuur | Zwak tot matig |
| Co-enzym Q10 in een crème | De huid Q10 teruggeven, rimpels verminderen | Meer Q10 in de opperhuid, antioxiderend effect; enkele kleine studies op rimpels, grotendeels uitgevoerd door Beiersdorf (Nivea) | Zwak |
| Cafeïne, coleusextract (forskoline), plantenextracten | Verstevigen, "vermoeidheid wegwerken" | Vooral labostudies of kleine groepen | Zwak of marketing |
| Collageen in een crème | Het collageen van de huid voeden | Molecule veel te groot om de lederhuid te bereiken; werkt als hydraterend middel aan de oppervlakte | Marketing |
Twee lessen. Ten eerste is de doeltreffendste gewoonte tegen huidveroudering geen antirimpelcrème, maar zonnecrème. Ten tweede is retinol de enige cosmetische werkzame stof waarvan het effect op rimpels op onafhankelijke studies steunt, en de Cien Q10 bevat er geen.
Het geval Cien Q10: wat zit er in de pot?
Lidl vernieuwt zijn formules regelmatig: de lijst kan per land of per jaar verschillen. Hier gaat het om de dagcrème Q10 Intense SPF 15 zoals ze op online ingrediëntendatabanken staat (44 ingrediënten). Controleer de lijst op uw pot, die als enige telt. Op een etiket staan ingrediënten van meer dan 1 % in dalende volgorde; die onder 1 % mogen in willekeurige volgorde staan.
Ze vallen in zeven families uiteen:
- De basis: water, glycerine (houdt water vast), verzachters (dibutyladipaat, coco-caprylaat, sheaboter, zonnebloemwas), cetearylalcohol en glycerylstearaten, die de crème haar textuur geven.
- De uv-filters, goed voor de SPF 15: ethylhexyl salicylate (octisalaat), ethylhexyl triazone, butyl methoxydibenzoylmethane (avobenzon) en bis-ethylhexyloxyphenol methoxyphenyl triazine (bemotrizinol).
- De aangeprezen "werkzame stoffen": sodium hyaluronate (hyaluronzuur), ubiquinone (Q10), tocopherylacetaat en tocopherol (vitamine E), panthenol (provitamine B5), allantoïne, cafeïne, extracten van coleuswortel, gierst en chlorella.
- De bewaarmiddelen: fenoxyethanol, hydroxyacetofenon, ethylhexylglycerine, caprylyl glycol, kaliumsorbaat, natriumbenzoaat, benzylalcohol.
- Het parfum ("parfum") en de allergenen die vermeld moeten worden: citronellol, alpha-isomethyl ionone, benzylalcohol.
- Een witte kleurstof: CI 77891, titaandioxide, die de crème ondoorzichtig maakt.
- Hulpstoffen: alcohol, dinatrium-EDTA (stabiliseert de formule), gommen (xanthaan, sclerotium), citroenzuur.
En het "Liftan Intensive"-complex? De verpakking zet die naam in de verf; hij staat voor hyaluronzuur en gierstextract, die de rimpeldiepte zouden verminderen. Het is een handelsnaam: we vonden noch de exacte samenstelling, noch een onafhankelijke studie erover.
En de Q10? Lidl maakt het gehalte niet bekend. Studies met Q10-crèmes gebruikten 0,3 tot 1 %. Niets wijst erop dat de Cien zoveel bevat, of dat het veel verschil zou maken: het goede testresultaat is goed te verklaren door een degelijke hydraterende basis.
En de SPF 15? Een pluspunt voor een dagcrème in de winter, maar geen zonbescherming. Een SPF 15 houdt ongeveer 93 % van de uvb-stralen tegen als hij in de testdosis wordt aangebracht (2 mg per cm², ongeveer een kwart koffielepel voor het gezicht). In de praktijk smeert men twee tot vier keer minder, en daalt de echte bescherming navenant. Test Aankoop vindt deze SPF dan ook onvoldoende voor blootstelling aan de zon.
Zijn de ingrediënten gevaarlijk?
Een app als Yuka geeft deze dagcrème 28/100, volgens een online gepubliceerde test. Que Choisir, dat ze op de huid testte, zet ze op de tweede plaats. Dat is geen tegenspraak: ze meten niet hetzelfde. Yuka beoordeelt de ingrediëntenlijst volgens eigen criteria, vaak strenger dan die van de overheid, zonder rekening te houden met dosissen of werkzaamheid. Test Aankoop analyseerde de app in 2023: nuttig voor wie één bepaald ingrediënt moet vermijden (bij een allergie bijvoorbeeld), maar niet om een product te beoordelen.
In Europa staat elk bewaarmiddel en elke uv-filter op een positieve lijst, met een maximale concentratie die wordt vastgelegd na advies van een comité van onafhankelijke deskundigen, het WCCV (Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid van de Europese Commissie). Zo staat het met de ingrediënten waarover discussie bestaat.
| Ingrediënt | Rol | Wat de deskundigen zeggen | Ons oordeel |
|---|---|---|---|
| Fenoxyethanol | Bewaarmiddel | Veilig tot 1 % voor alle leeftijden (WCCV, 2016). Het Franse agentschap ANSM raadt het alleen af in niet-afgespoelde producten voor de luierzone van kinderen jonger dan 3 jaar | Geen probleem op het gezicht van een volwassene |
| Ethylhexylsalicylaat (octisalaat) | Uvb-filter | Toegelaten tot 5 % in de EU, de Verenigde Staten en Australië. In de proefbuis werd hormonale activiteit gezien (op menselijke zaadcellen); niets aangetoond bij de mens in cosmetische dosissen | Theoretische voorzichtigheid, geen bewezen risico |
| Avobenzon | Uva-filter | Toegelaten tot 5 %; breekt af onder licht als hij niet gestabiliseerd wordt, vandaar de combinatie met andere filters | Geen gekend veiligheidsprobleem |
| Ethylhexyl triazone, bemotrizinol | Uvb- en uva-filters | Recente, stabiele filters, weinig opgenomen door de huid | Geen gekend probleem |
| Titaandioxide (CI 77891) | Witte kleurstof | Dringt niet door een gezonde huid. De bezorgdheid gaat over inademing (sprays, poeders) en inslikken: sinds 2022 verboden in voeding (zie ons artikel over E171) | Geen gekend risico in een crème |
| Parfum, citronellol, alpha-isomethyl ionone, benzylalcohol | Geur | Sensibiliserende stoffen: ze kunnen bij sommige mensen een contactallergie uitlokken | Het echte zwakke punt voor een reactieve huid |
| Kaliumsorbaat, natriumbenzoaat | Bewaarmiddelen | Veilig geacht; contactallergie is zeldzaam (zie ons artikel over E202) | Geen probleem |
| Alcohol, dinatrium-EDTA | Hulpstoffen | Kleine hoeveelheden; EDTA krijgt vooral kritiek omdat het slecht afbreekbaar is | Geen gekend gezondheidsrisico |
Wat niet in de beschreven formule zit, zegt evenveel: geen parabenen, geen octocryleen, geen homosalaat of benzofenon-3, geen cyclische siliconen. Net die ingrediënten heeft de Europese Unie de voorbije jaren beperkt wegens vermoedelijke hormonale effecten: benzofenon-3 is beperkt tot 6 % in gezichtscrèmes en octocryleen tot 10 % sinds 2022 (verordening 2022/1176); homosalaat is beperkt tot 7,34 % en sinds 2025 voorbehouden aan gezichtsproducten (verordening 2022/2195).
Het parfum verdient extra aandacht. Volgens het WCCV zijn parfums een van de belangrijkste oorzaken van contactallergie voor cosmetica. Sinds 31 juli 2026 moeten nieuwe producten op de EU-markt meer dan 80 parfumallergenen op het etiket vermelden, tegenover 24 vroeger (verordening 2023/1545); oude voorraden mogen tot 31 juli 2028 in de rekken blijven. Een crème zonder parfum is niet werkzamer, maar geeft minder kans op allergie.
Waar of niet waar?
"Hoe duurder, hoe beter." Niet waar. In de tests van Que Choisir en Test Aankoop verschillen de prijzen tot een factor 26, zonder verband met de verschillen in werkzaamheid. Een dure crème kan beter zijn, maar de prijs voorspelt het niet.
"De Q10 in de crème vervangt wat de huid met de jaren verliest." Niet bewezen. De huid bevat minder Q10 naarmate we ouder worden, en aangebrachte Q10 dringt gedeeltelijk in de opperhuid. Maar het bewijs voor een zichtbaar effect op rimpels is mager en komt grotendeels van de fabrikant van Nivea, die van Q10 zijn handelsmerk maakte.
"Het collageen of hyaluronzuur uit de crème komt bij dat van de huid." Niet waar voor collageen, een veel te grote molecule: boven ongeveer 500 dalton (een eenheid voor molecuulmassa) dringt een stof heel slecht door de huid, en collageen weegt honderdduizenden dalton. Hyaluronzuur in kleine moleculen dringt een beetje door, zonder dat van de lederhuid te vervangen. Beide werken vooral als hydraterend middel aan de oppervlakte. Over collageenpoeder om in te nemen leest u meer in ons artikel over gehydrolyseerd collageen.
"Een dagcrème met SPF 15 volstaat in de zomer." Niet waar. Voor blootstelling aan de zon hebt u een echt zonneproduct nodig, met hoge bescherming, in voldoende hoeveelheid, regelmatig opnieuw aangebracht.
"Begin met antirimpelcrème op je 25e." Waar noch onwaar: er is geen vaste leeftijd, aldus Test Aankoop. Dagelijkse zonbescherming is wel op elke leeftijd zinvol.
"Als de crème niet prikt, doet ze niets." Niet waar. Hydraterende crèmes prikken niet en zijn nuttig. Retinoïden irriteren in het begin vaak; die irritatie is een bijwerking, geen bewijs van werkzaamheid.
Voor wie? Wat doen?
Een antirimpelcrème kan geen kwaad, behalve bij allergie. Maar ze doet niet wat het etiket laat verhopen. De tabel hieronder helpt kiezen.
| Uw situatie | Wat redelijk is |
|---|---|
| U wilt gewoon een comfortabele huid | Een eenvoudige hydraterende crème, liefst zonder parfum; de prijs doet er niet toe |
| U wilt de veroudering afremmen | Elke dag zonbescherming op het gezicht, zomer en winter; de best bewezen gewoonte |
| U wilt fijne rimpels verzachten | 's Avonds een retinol (maximaal 0,3 % in de EU), te beginnen twee of drie keer per week; of de dermatoloog vragen of een retinoïde op voorschrift aangewezen is |
| Gevoelige huid, eczeem, gekende allergie | Producten zonder parfum; de ingrediëntenlijst lezen; bij een reactie kan een dermatoloog het allergeen opsporen met een plakproef (epicutane test) |
| Zwangerschap of zwangerschapswens | Retinoïden vermijden (retinol en tretinoïne) en het met de arts bespreken |
| U rookt | Stoppen: tabak versnelt de huidveroudering, en geen enkele crème compenseert dat |
Retinol is sinds kort gereglementeerd: sinds 1 november 2025 mag een gezichtscrème niet meer dan 0,3 % retinolequivalent bevatten, en moet het etiket waarschuwen dat ze vitamine A bevat (verordening 2024/996). Producten die niet in orde zijn, moeten tegen 1 mei 2027 uit de rekken verdwenen zijn. Om retinol te vergelijken met een plantaardig alternatief, zie ons artikel bakuchiol of retinol (in het Frans).
In de praktijk: een doeltreffende routine voor weinig geld
- 's Ochtends: een hydraterende crème, dan zonbescherming voor het gezicht (of een dagcrème met minstens SPF 30 en uva-bescherming). Voor het gezicht alleen rekent u ongeveer een kwart koffielepel.
- 's Avonds: een eenvoudige hydraterende crème. Wilt u een werkzame stof, dan is dit het moment voor retinol, op een droge huid, in een kleine hoeveelheid.
- Budget: een goed beoordeelde supermarktcrème hydrateert even goed als een parfumerieproduct. Het verschil zit in textuur en geur, met andere woorden in het plezier, en dat is volkomen legitiem.
- Geduld: een crème beoordeelt u na weken, een retinoïde na maanden. Een crème die resultaat belooft "vanaf de eerste dag" verkoopt hydratatie.
- Wanneer naar de arts: een vlek die verandert, een roodheid die blijft, een reactie na een nieuwe crème. En voor diepe rimpels kan alleen een dermatoloog behandelingen voorstellen die echt in de diepte werken (tretinoïne, peelings, laser, injecties), met hun eigen risico's en kosten.
De Cien Q10 is dus een goede aankoop als hydraterende dagcrème: behoorlijk in de test, goedkoop, zonder verboden of zorgwekkend ingrediënt in de toegelaten dosissen. Verdraagt u de geur niet, dan doet een crème zonder parfum het even goed.
Verder lezen: waarom 20 % minder niet te zien is
Labo's meten de diepte van een rimpel tot op een duizendste millimeter, door lichtstrepen op de huid te projecteren. Een lichte kraaienpoot is enkele tienden van een millimeter diep. Die diepte met 20 % verminderen komt neer op enkele honderdsten van een millimeter: meetbaar, maar onzichtbaar voor het oog, zeker bij gewone verlichting.
Verder komt een groot deel van het effect van water. Een gehydrateerde hoornlaag zwelt wat op en weerkaatst het licht beter. Stop met de crème, en het effect verdwijnt binnen enkele dagen. Daarom spreekt Test Aankoop van "eerder tijdelijke" effecten. Zelfs het diepere effect van retinol vervaagt enkele maanden na het stoppen.
Ten slotte: kijk wie de studies betaalt. Studies met Q10-crèmes zijn grotendeels ondertekend door onderzoekers van Beiersdorf (ook de recentste overzichtsstudie, uit 2024, telt auteurs van Beiersdorf); de meest geciteerde studie over hyaluronzuur in crème is mee ondertekend door producenten van hyaluronzuur. Dat maakt ze niet fout, maar het zijn vaak kleine studies zonder onafhankelijke herhaling. De Nambour-studie over zonnecrème werd daarentegen gefinancierd door het Australische overheidsagentschap voor medisch onderzoek. Que Choisir merkt ook op dat eenzelfde crème zeer verschillende resultaten geeft van persoon tot persoon, zonder dat men weet waarom.
Bronnen
Bos, J. D., & Meinardi, M. M. (2000). The 500 Dalton rule for the skin penetration of chemical compounds and drugs. Experimental Dermatology, 9(3), 165-169. https://doi.org/10.1034/j.1600-0625.2000.009003165.x
Croq'Kilos. (2025, 7 oktober). Anti-rides 2025 : le grand comparatif de l'UFC-Que Choisir révèle une surprise de taille. https://www.croq-kilos.com/actus/anti-rides-2025-le-grand-comparatif-de-lufc-que-choisir-revele-une-surprise-de-taille
Europese Commissie. (2013). Verordening (EU) nr. 655/2013 van de Commissie van 10 juli 2013 tot vaststelling van gemeenschappelijke criteria ter rechtvaardiging van claims die met betrekking tot cosmetische producten worden gebruikt. Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/655/oj
Europese Commissie. (2022a). Verordening (EU) 2022/1176 van de Commissie van 7 juli 2022 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1223/2009 wat betreft het gebruik van bepaalde uv-filters in cosmetische producten. Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/1176
Europese Commissie. (2022b). Verordening (EU) 2022/2195 van de Commissie van 10 november 2022 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1223/2009 wat betreft het gebruik van butylhydroxytolueen, Acid Yellow 3, homosalaat en HAA299 in cosmetische producten. Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2195/oj
Europese Commissie. (2023). Verordening (EU) 2023/1545 van de Commissie van 26 juli 2023 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1223/2009 wat betreft de etikettering van allergene geurstoffen in cosmetische producten. Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj
Europese Commissie. (2024). Verordening (EU) 2024/996 van de Commissie van 3 april 2024 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1223/2009 wat betreft het gebruik van vitamine A, alfa-arbutine en arbutine en bepaalde stoffen met potentieel hormoonontregelende eigenschappen in cosmetische producten. Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/996/oj
Flament, F., Bazin, R., Laquieze, S., Rubert, V., Simonpietri, E., & Piot, B. (2013). Effect of the sun on visible clinical signs of aging in Caucasian skin. Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, 6, 221-232. https://doi.org/10.2147/CCID.S44686
Hoppe, U., Bergemann, J., Diembeck, W., et al. (1999). Coenzyme Q10, a cutaneous antioxidant and energizer. BioFactors, 9(2-4), 371-378. https://doi.org/10.1002/biof.5520090238
Hughes, M. C. B., Williams, G. M., Baker, P., & Green, A. C. (2013). Sunscreen and prevention of skin aging: a randomized trial. Annals of Internal Medicine, 158(11), 781-790. https://doi.org/10.7326/0003-4819-158-11-201306040-00002
Jaskulak, M., Cinkusz, M., Franchuk, K., & Zorena, K. (2025). Endocrine and reproductive health considerations of sunscreen UV filters: insights from a comprehensive review 2014-2024. Current Environmental Health Reports, 12(1), 28. https://doi.org/10.1007/s40572-025-00492-9
Kafi, R., Kwak, H. S. R., Schumacher, W. E., et al. (2007). Improvement of naturally aged skin with vitamin A (retinol). Archives of Dermatology, 143(5), 606-612. https://doi.org/10.1001/archderm.143.5.606
Knott, A., Achterberg, V., Smuda, C., et al. (2015). Topical treatment with coenzyme Q10-containing formulas improves skin's Q10 level and provides antioxidative effects. BioFactors, 41(6), 383-390. https://doi.org/10.1002/biof.1239
Lain, E. T., Agrawal, N., Ruvolo, E., Weise, J. M., & Callender, V. D. (2024). The role of coenzyme Q10 in skin aging and opportunities for topical intervention: a review. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 17(8), 50-55. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39148958/
Les avis d'Émilie. (z.d.). Mon avis sur les crèmes Cien de Lidl : j'ai testé les Q10 jour et nuit pendant trois semaines. https://www.lesavisdemilie.fr/creme-cien-lidl-avis-avec-test-des-cremes/
Pavicic, T., Gauglitz, G. G., Lersch, P., et al. (2011). Efficacy of cream-based novel formulations of hyaluronic acid of different molecular weights in anti-wrinkle treatment. Journal of Drugs in Dermatology, 10(9), 990-1000. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22052267/
Penn Medicine. (2021, 20 augustus). Statement on Penn Medicine's recognition of the legacy of Albert Kligman, MD, PhD. https://www.med.upenn.edu/evpdeancommunications/2021-08-20-283.html
Petersen, B., & Wulf, H. C. (2014). Application of sunscreen − theory and reality. Photodermatology, Photoimmunology & Photomedicine, 30(2-3), 96-101. https://doi.org/10.1111/phpp.12099
Test-Achats. (2023, 14 juni). Application Yuka : cosmétiques. https://www.test-achats.be/sante/alimentation-et-nutrition/alimentation-saine/news/app-yuka/cosmetica
Test-Achats. (2025, 18 september). Quelle est la meilleure crème antirides ? Notre avis et notre top 3. https://www.test-achats.be/sante/sante-au-quotidien/creme-anti-rides/news/les-meilleures-cremes-antirides
Test-Achats. (2025, 25 september). Crème hydratante ou crème antirides : quelles différences ? https://www.test-achats.be/sante/sante-au-quotidien/creme-de-jour/reponse-dexpert/differences-creme-hydratante-vs-creme-antirides
Test-Achats. (z.d.). Rétinol dans les cosmétiques : ce que ces nouvelles règles signifient pour votre routine soin. https://www.test-achats.be/sante/sante-au-quotidien/creme-anti-rides/news/retinol-cosmetiques
UFC-Que Choisir [UFC-Que Choisir]. (2025). Nous avons testé 15 crèmes antirides : pas d'effet spectaculaire [Vidéo]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=iuo1btiEZSA
UFC-Que Choisir. (2025). Comparatif crèmes antirides. https://www.quechoisir.org/comparatif-creme-antiride-n103/
UFC-Que Choisir. (z.d.). Crèmes antirides : le protocole. https://www.quechoisir.org/comment-nous-testons-cremes-antirides-le-protocole-n14957/
UFC-Que Choisir. (z.d.). Crèmes antirides : les enseignements de notre test. https://www.quechoisir.org/decryptage-cremes-antirides-les-enseignements-de-notre-test-n10803/
WCCV (Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid). (2012). Opinion on fragrance allergens in cosmetic products (SCCS/1459/11). Europese Commissie. https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_102.pdf
WCCV (Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid). (2016). Opinion on Phenoxyethanol (SCCS/1575/16). Europese Commissie. https://health.ec.europa.eu/publications/phenoxyethanol_en
Weiss, J. S., Ellis, C. N., Headington, J. T., Tincoff, T., Hamilton, T. A., & Voorhees, J. J. (1988). Topical tretinoin improves photoaged skin: a double-blind vehicle-controlled study. JAMA, 259(4), 527-532. https://doi.org/10.1001/jama.1988.03720040019018