Geranium: kruidenthee, geneesmiddel of olie?

Daniel Platteau

In het kort: achter het woord « geranium » gaan drie verschillende gezondheidsplanten schuil. Robertskruid, een echte wilde geranium (ooievaarsbek), wordt al eeuwenlang als kruidenthee gedronken, maar geen enkele studie bij mensen toont aan dat het iets geneest. De Kaapse pelargonium (Pelargonium sidoides, of umckaloabo) is de enige die het Europees Geneesmiddelenbureau erkent, als « traditioneel gebruik » tegen de symptomen van verkoudheid vanaf 6 jaar; er zijn studies, maar van lage kwaliteit. Rozengeranium wordt als etherische olie gebruikt: ze ruikt heerlijk, maar irriteert, kan allergisch maken en mag niet worden ingeslikt.

Bijgewerkt op 21 oktober 2026.

Drie planten achter één naam

De « geranium » van het tuincentrum is bijna altijd een Pelargonium, een geslacht uit zuidelijk Afrika dat botanici in 1789 van de echte Geranium afsplitsten. De omgangstaal volgde nooit, en de gezondheidsrekken evenmin: afhankelijk van het etiket kan « geranium » een wilde plant uit onze hagen zijn, een Zuid-Afrikaanse wortel uit de apotheek of een etherische olie. Het verhaal van die verwarring leest u op fleurs.be, in onze artikels over de ooievaarsbek en de pelargonium.

Robertskruid: de enige echte « geraniumthee »

Robertskruid (Geranium robertianum). Foto: sannse, Tapeley Park, Instow, North Devon, 14 mei 2004. CC BY-SA 3.0

Het is een echte geranium, heel algemeen in België aan de voet van hagen en muren en in bossen: kleine roze bloemen, fijn ingesneden blad dat in de zon rood kleurt, roodachtige stengels en een sterke geur als u het fijnwrijft. Anders dan de meeste tuinsoorten is het een eenjarige of tweejarige plant.

Wat de traditie zegt

De lijst van traditionele toepassingen is lang, en dat is op zich al een aanwijzing: een plant die alles zou genezen, is zelden ergens op getest. Een overzichtsstudie uit 2025 vermeldt, inwendig, diarree, gastritis, maagzweren, griep, sinusitis, diabetes, hoge bloeddruk, cholesterol, reuma, leverproblemen en zelfs kanker; uitwendig wonden, brandwonden, koortslippen, spataders en ontstekingen in de mond (Haj Ali et al., 2025).

Wat studies tonen

De plant is rijk aan looistoffen, vooral geraniine, en aan flavonoïden. Looistoffen werken samentrekkend: ze trekken weefsels samen en verminderen afscheidingen, wat het gebruik tegen diarree en als gorgeldrank wellicht verklaart. Maar het overgrote deel van het onderzoek gebeurde in de reageerbuis (antibacteriële en antioxidatieve werking, effect op kankercellen) of bij muizen (maagzweren, bloedsuiker). Dezelfde overzichtsstudie vermeldt slechts twee studies bij mensen: oordruppels met een mengsel van robertskruid, kruidnagel en lavendel, even doeltreffend als een antibioticum tegen uitwendige oorontsteking, wat niets zegt over robertskruid alleen; en een cosmetische proef op rimpels rond de ogen, zonder significante verbetering. De auteurs besluiten zelf dat de kennis « relatief beperkt » blijft.

Naslagfiches bevestigen dat: voor geen enkele traditionele toepassing volstaat het bewijs om een werkzaamheid te beoordelen; de veiligheid bij inname is slecht gekend, er is geen dosis vastgelegd en, bij gebrek aan gegevens, vermijdt u het uit voorzorg tijdens zwangerschap en borstvoeding (RxList, z.d.).

Oordeel: traditioneel gebruik, aannemelijk voor een plaatselijke samentrekkende werking, niet aangetoond bij de mens.

De Kaapse pelargonium (umckaloabo): de enige met een geneesmiddelenstatus

Bladeren van Pelargonium sidoides. Foto genomen in de Chanticleer Garden, waar de plant werd geïdentificeerd. Foto: Derek Ramsey (Ram-Man). CC BY-SA 3.0

Het verhaal van een merkgeneesmiddel

Het verhaal begint rond 1900. De Engelsman Charles Henry Stevens, die tuberculose had, trok naar zuidelijk Afrika om te herstellen; hij beweerde genezen te zijn door een Sotho-genezer in Basutoland (het huidige Lesotho), met een wortel die « umckaloabo » heette. Terug in Engeland verkocht hij die als middel tegen tering, de « Stevens' consumption cure ». In 1909 publiceerde de British Medical Association (BMA) kritiek op het middel; Stevens daagde de BMA in 1912 voor de rechter en verloor, onder meer omdat hij weigerde de samenstelling bekend te maken. In de jaren 1920 en 1930 publiceerde de Zwitserse arts Adrien Sechehaye toch gunstige resultaten, en zo raakte umckaloabo ingeburgerd in Europa (Brendler et al., 2024).

Een eeuw later werd de wortel inzet van een juridische strijd. Een Duits laboratorium, producent van een extract van de wortel, had octrooien op het gebruik ervan aangevraagd. In januari 2010 herriep het Europees Octrooibureau er een, na verzet dat gesteund werd door de gemeenschap van Alice, in Zuid-Afrika, die aanspraak maakte op de traditionele kennis achter het middel; in april zag het laboratorium af van vijf octrooien (Public Eye, 2010). Een schoolvoorbeeld van wat men biopiraterij noemt.

Wat het Europees Geneesmiddelenbureau zegt

Het comité voor kruidengeneesmiddelen van het EMA publiceerde in 2023 de herziening van zijn monografie over de pelargoniumwortel (EMA, 2024). De conclusies:

• Indicatie: verlichting van de symptomen van verkoudheid.
• Status: traditioneel gebruik, dus gebaseerd op het langdurige gebruik en niet op studies die als voldoende worden beschouwd.
• Acute bronchitis: niet aanvaard, omdat de klinische studies onvoldoende werden geacht.
• Leeftijd: vanaf 6 jaar.
• Duur: raadpleeg een arts als de klachten langer dan een week duren of verergeren.
• Bijwerkingen: zeer zeldzame spijsverteringsklachten, lichte neus- of tandvleesbloedingen, allergische reacties; er zijn leverproblemen gemeld, met onbekende frequentie.

Wat de studies tonen

De Cochrane-review van 2013 nam acht studies op (Timmer et al., 2013). Bij acute bronchitis, bij volwassenen (746 patiënten) en bij kinderen (819 kinderen), verlichtte de vloeibare vorm de meeste klachten, de tabletten niet. Eén studie over sinusitis en één over verkoudheid wezen in dezelfde richting. Maar de kwaliteit van het bewijs is laag voor bronchitis en zeer laag voor sinusitis en verkoudheid, en één punt weegt zwaar: alle studies kwamen van dezelfde onderzoeker, verbonden aan de fabrikant, en uit dezelfde regio (Oekraïne en Rusland), met mogelijke aanwijzingen voor publicatiebias. De auteurs uiten zelf twijfels. Bijwerkingen kwamen vaker voor dan met placebo, maar geen enkele was ernstig.

En de lever?

De meldingen van leverschade werden van dichtbij onderzocht. Een analyse van 13 spontaan gemelde gevallen vond er geen waarin een verband met pelargonium waarschijnlijk was: zes werden uitgesloten, zes onwaarschijnlijk geacht, en het laatste werd door een andere ziekte verklaard (Teschke et al., 2012). Het EMA behoudt toch de waarschuwing: bij geelzucht, donkere urine of pijn in de leverstreek stopt u en raadpleegt u een arts.

Oordeel: zwak aangetoond voor de verlichting van verkoudheid of bronchitis; officiële status van traditioneel gebruik; alle studies afkomstig van dezelfde fabrikant.

Rozengeranium: een etherische olie, geen thee

Een bij op een rozengeranium (Pelargonium graveolens), Athene, 4 mei 2023. Foto: George E. Koronaios, eigen werk. CC BY-SA 4.0

Rozengeranium is een geurende pelargonium uit Zuid-Afrika; zijn cultivars en hybriden worden op Réunion en elders gekweekt voor een olie die in de parfumerie de veel duurdere rozenolie vervangt (Lawrence, 2002). De olie wordt verkregen door stoomdistillatie van de bladeren en stengels.

Wat ze bevat

Volgens de analyse die de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid aanvaardde (EFSA, 2023), zijn de hoofdbestanddelen citronellol (ongeveer een kwart tot een derde van de olie), geraniol (ongeveer 12 %), citronellylformiaat, isomenthon en linalool. Het zijn precies die moleculen die haar rozengeur geven… en die problemen geven voor de huid.

De risico's

• Irritatie en allergie: het EFSA beschouwt de olie als irriterend voor huid en ogen en als sensibiliserend voor de huid en, bij wie ermee werkt, voor de luchtwegen: door herhaald contact kunt u allergisch worden.
• Etikettering: citronellol, geraniol en linalool staan op de Europese lijst van allergene geurstoffen die cosmetica boven een zeer lage concentratie op de verpakking moeten vermelden (Verordening (EU) 2023/1545).
• Inslikken: een etherische olie is geen geconcentreerde thee. In België meldde het centrum voor geneesmiddelenbewaking al kinderen die in het ziekenhuis belandden na het inslikken van preparaten op basis van etherische oliën (BCFI, 2008). Buiten bereik van kinderen dus, en nooit via de mond zonder medisch advies.

Wat studies tonen

Studies bij mensen zijn zeldzaam en klein. De meest geciteerde: een Iraanse studie bij 100 vrouwen die hun eerste kind verwachtten, tijdens de eerste fase van de bevalling. Wie de geur van geraniumolie inademde, had een lagere angstscore en een lagere diastolische bloeddruk dan de placebogroep (Rashidi Fakari et al., 2015). Het is één studie, in één ziekenhuis, op een subjectief criterium: een aanwijzing, geen bewijs.

Oordeel: aangename geur, een kalmerend effect dat mogelijk maar nauwelijks onderzocht is; huidrisico's goed gedocumenteerd.

De oordeeltabel

Voor wie? En wie kan het beter laten?

• Verkoudheid bij een volwassene of een kind ouder dan 6: umckaloabo is een gereglementeerde mogelijkheid voor zelfzorg, te gebruiken volgens de bijsluiter. Het is geen antibioticum en vervangt er geen wanneer dat nodig is.
• Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven: het EMA raadt umckaloabo af bij gebrek aan gegevens; dezelfde voorzichtigheid geldt voor robertskruid en de etherische olie.
• Leverziekte: vraag de arts om raad vóór umckaloabo.
• Gevoelige huid, eczeem, gekende allergie voor parfum: vermijd etherische olie van rozengeranium, of test ze eerst verdund op een kleine plek.
• Jonge kinderen: geen etherische olie binnen hun bereik; geen umckaloabo onder 6 jaar zonder medisch advies.

In de praktijk

1. Lees het etiket: de Latijnse naam zegt om welke plant het gaat. Geranium of Pelargonium hebben niet dezelfde effecten, en wat over umckaloabo bekend is, geldt niet voor andere pelargoniums en ook niet voor rozengeraniumolie.
2. Umckaloabo: een apotheekproduct, met bijsluiter en dosering. Duurt de verkoudheid langer dan een week, verergert ze of gaat ze gepaard met hoge koorts of kortademigheid, raadpleeg dan een arts.
3. Robertskruid: er is geen dosis vastgelegd. Plukt u het zelf, wees dan zeker van de determinatie en kies een onbehandelde plek, weg van wegen.
4. Etherische olie: in een verstuiver of in een plantaardige olie voor de huid, nooit puur of ingeslikt; bewaard buiten bereik van kinderen.
5. Interacties: meld elke plant die u gebruikt aan uw arts of apotheker, zeker naast een langdurige behandeling.

Verder lezen

Waarom looistoffen « werken » in de reageerbuis. Geraniine en andere ellagitanninen binden zich aan eiwitten, onder meer die van bacteriën en virussen: daardoor geven ze mooie resultaten in laboratoriumculturen. Maar die grote moleculen worden slecht opgenomen door de darm en omgezet door de darmflora; wat in een reageerbuis werkt, bereikt bij de mens niet noodzakelijk het beoogde orgaan. Dat is het hele verschil tussen « antibacteriële werking » en « geneest een infectie ».

Waarom studies van één fabrikant een probleem zijn. Het is geen bewijs van fraude; het is een risico op vertekening. Als alle studies van hetzelfde team komen, gefinancierd door wie het product verkoopt, ontbreekt de onafhankelijke herhaling die nodig is om een effect solide te noemen. De Cochrane-review benadrukt dat, en daarom houdt het EMA het bij traditioneel gebruik voor verkoudheid.

Umckaloabo en wildpluk. De wortel wordt geoogst in Zuid-Afrika en Lesotho; het octrooigeschil van 2010 stelde de vraag naar het delen van de voordelen met de gemeenschappen die de oorspronkelijke kennis bezaten, in de zin van het Verdrag inzake biologische diversiteit.

Test uzelf

Bronnen

• BCFI, Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie. (2008). Mauvaise utilisation de préparations à base d'huiles essentielles. Folia Pharmacotherapeutica, 35(4). https://www.cbip.be/folia_pdfs/FR/P35F04G.pdf
• Brendler, T., Stander, M. A., & van Wyk, B.-E. (2024). Stevens' Cure (Umckaloabo): The vindication of a patent medicine. Frontiers in Pharmacology, 14, 1294997. https://doi.org/10.3389/fphar.2023.1294997
• EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in Animal Feed, Bampidis, V., et al. (2023). Safety and efficacy of a feed additive consisting of an essential oil from the herbaceous parts of Pelargonium graveolens L'Hér. (geranium rose oil) for all animal species (FEFANA asbl). EFSA Journal, 21(7), e08161. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.8161
• European Medicines Agency. (2024). Pelargonii radix: Herbal medicinal product. EMA. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/pelargonii-radix
• Haj Ali, D., Dărăban, A. M., Ungureanu, D., Căta, A., Ienașcu, I. M. C., Dinu, S., Dehelean, C. A., & Danciu, C. (2025). An up-to-date review regarding the biological activity of Geranium robertianum L. Plants, 14(6), 918. https://doi.org/10.3390/plants14060918
• Lawrence, E. (2002). Pelargonium graveolens. PlantZAfrica, SANBI. https://pza.sanbi.org/pelargonium-graveolens
• Public Eye. (2010, 26 april). Major breakthrough in the fight against biopiracy: German pharmaceutical Schwabe announces withdrawal of 5 pelargonium patents. https://www.publiceye.ch/en/media-corner/press-releases/detail/major-breakthrough-in-the-fight-against-biopiracy-german-pharmaceutical-schwabe-announces-withdrawal-of-5-pelargonium-patents
• Rashidi Fakari, F., Tabatabaeichehr, M., Kamali, H., Rashidi Fakari, F., & Naseri, M. (2015). Effect of inhalation of aroma of geranium essence on anxiety and physiological parameters during first stage of labor in nulliparous women: A randomized clinical trial. Journal of Caring Sciences, 4(2), 135–141. https://doi.org/10.15171/jcs.2015.014
• RxList. (z.d.). Herb Robert. https://www.rxlist.com/supplements/herb_robert.htm
• Teschke, R., Frenzel, C., Wolff, A., Herzog, J., Glass, X., Schulze, J., et al. (2012). Initially purported hepatotoxicity by Pelargonium sidoides: The dilemma of pharmacovigilance and proposals for improvement. Annals of Hepatology, 11(4), 500–512.
• Timmer, A., Günther, J., Motschall, E., Rücker, G., Antes, G., & Kern, W. V. (2013). Pelargonium sidoides extract for treating acute respiratory tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews, (10), CD006323. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006323.pub3
• Verordening (EU) 2023/1545 van de Commissie van 26 juli 2023 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1223/2009 wat betreft de etikettering van allergene geurstoffen in cosmetische producten. (2023). Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj