Vitamine B12: wie heeft echt een tekort, hoe weet u het, en zijn prikken nodig?
In het kort: vitamine B12 is onmisbaar voor het bloed en de zenuwen, en alleen dierlijke of verrijkte voedingsmiddelen leveren ze. Gemiddeld eten Belgen ongeveer de aanbevolen hoeveelheid, maar drie groepen moeten er aandacht voor hebben: veganisten, 65-plussers en mensen die bepaalde geneesmiddelen nemen (metformine, maagzuurremmers). Een tekort stelt u vast met een bloedonderzoek, en het wordt meestal even goed behandeld met tabletten in hoge dosis als met prikken. Zonder tekort levert veel innemen niets op, en enkele signalen pleiten ertegen om hoge doses « voor de zekerheid » op te stapelen.
Waarvoor dient vitamine B12?
Vitamine B12, of cobalamine, helpt bij de aanmaak van rode bloedcellen en DNA, en bij de goede werking van het zenuwstelsel (NIH, 2025). Het lichaam kan ze niet zelf aanmaken: ze komt uit de voeding, en bijna uitsluitend uit dierlijke voedingsmiddelen.
Bij een tekort gebeuren er twee dingen:
- de rode bloedcellen worden te groot en te weinig talrijk: dat is megaloblastaire anemie, die vermoeidheid en kortademigheid veroorzaakt;
- de zenuwen worden aangetast: tintelingen, evenwichtsstoornissen, geheugenproblemen. Duurt het tekort lang, dan kan die schade blijvend worden.
Ze speelt ook een rol bij de afbraak van homocysteïne, een stof die zich bij een tekort in het bloed ophoopt.
Hoeveel hebt u nodig?
De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) hanteert een adequate inname van 4 microgram (µg) per dag voor volwassenen, iets meer tijdens zwangerschap en borstvoeding (EFSA, 2015). De Verenigde Staten gaan uit van 2,4 µg: dat cijfer leest u vaak op Engelstalige websites.
In België toont de voedselconsumptiepeiling 2022-2023 van Sciensano een gemiddelde inname van 4 µg per dag uit voeding alleen, en 14 µg met supplementen, die 18 % van de bevolking neemt. De belangrijkste bronnen zijn vlees (38 %), zuivel (26 %) en vis (10 %). Sciensano kan echter niet besluiten dat de inname voor alle groepen volwassenen voldoende is (Sciensano, z.d.).
| Voedingsmiddel | B12-gehalte |
|---|---|
| Lever, orgaanvlees, venusschelpen, oesters | Zeer hoog |
| Vis (sardine, zalm, tonijn), rood vlees | Hoog |
| Eieren, melk, yoghurt, kaas | Matig |
| Verrijkte voedingsmiddelen (plantaardige dranken, ontbijtgranen, verrijkte gist) | Wisselend: lees het etiket |
| Fruit, groenten, niet-verrijkte granen | Vrijwel nul |
Waarom u ook met vlees een tekort kunt krijgen
De opname van B12 is een hindernissenparcours. In de maag maakt het zuur ze los van de eiwitten in de voeding. Daarna moet ze zich binden aan de intrinsieke factor, een eiwit dat de maag aanmaakt, om op het einde van de dunne darm te worden opgenomen.
Dat systeem heeft een beperkte capaciteit: ongeveer 1 tot 2 µg per maaltijd. Daarboven daalt de opname sterk. Er bestaat wel een kleine « passieve » weg zonder intrinsieke factor: die laat ongeveer 1 % van een hoge dosis door, bijvoorbeeld 1,3 % van een tablet van 1.000 µg, of ongeveer 13 microgram (NIH, 2025). Daardoor kan een tekort via de mond worden behandeld, ook als de maag niet meer goed werkt.
Pernicieuze anemie
Pernicieuze anemie is een auto-immuunziekte: het afweersysteem valt de maagcellen aan die de intrinsieke factor aanmaken. Zonder die factor wordt B12 uit de voeding nauwelijks nog opgenomen. In de Verenigde Staten verklaart ze 15 tot 25 % van de B12-tekorten bij ouderen (NIH, 2025).
Tot 1926 was ze dodelijk, toen de artsen George Minot en William Murphy aantoonden dat het eten van lever de ziekte deed terugdringen: lever is zeer rijk aan B12. De vitamine werd in 1948 geïsoleerd, en vandaag is het een ziekte die zeer goed te behandelen is, levenslang.
Wie loopt risico op een tekort?
- Veganisten: zonder supplementen of verrijkte voedingsmiddelen is een tekort op termijn zeer waarschijnlijk. Algen zijn geen betrouwbare bron: spirulina bevat vooral inactieve vormen van B12, en het gehalte in nori is te wisselend om erop te rekenen. Die inactieve vormen kunnen bovendien bloedonderzoek vertekenen (Walsh, 2001; Dagnelie et al., 1991). Vegetariërs die eieren en zuivel eten, lopen minder risico, maar zijn niet beschermd.
- Baby's die borstvoeding krijgen van een veganistische moeder zonder supplement, die al zeer vroeg een tekort kunnen hebben (NIH, 2025).
- 65-plussers: atrofische gastritis, een chronische maagontsteking die de zuurtegraad verlaagt, treft ongeveer 8 tot 9 % van de 65-plussers en verhindert dat B12 uit de voeding vrijkomt (NIH, 2025).
- Mensen die metformine nemen, het basisgeneesmiddel bij diabetes type 2. Het Britse geneesmiddelenagentschap beschouwt een lagere B12 sinds 2022 als een vaak voorkomende bijwerking, tot 1 patiënt op 10, en meer naarmate de dosis hoger en de behandeling langer is (MHRA, 2022).
- Mensen die lang maagzuurremmers nemen (protonpompremmers zoals omeprazol, H2-blokkers), die de zuurtegraad van de maag verlagen (NIH, 2025; MHRA, 2022).
- Mensen met een maagoperatie (vooral obesitaschirurgie) of met de ziekte van Crohn of andere darmziekten.
Signalen die aan een tekort moeten doen denken
Ze ontstaan langzaam, over maanden of zelfs jaren, omdat de lever reserves aanhoudt:
- vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, bleekheid;
- een rode, gladde en pijnlijke tong;
- tintelingen of een doof gevoel in voeten en handen, evenwichtsstoornissen;
- geheugen- en stemmingsproblemen, verwardheid bij ouderen.
Geen van die signalen is typisch voor B12: vermoeidheid heeft duizend oorzaken. Daarom « raadt » u een tekort niet, u meet het.
Opsporing: een bloedonderzoek, niet altijd voldoende
De bepaling van B12 in het bloed is de eerste test. Een waarde onder 200 of 250 pg/ml wordt meestal als te laag beschouwd, maar de grenswaarden verschillen per laboratorium. Tussen ongeveer 150 en 400 pg/ml ligt een grijze zone: de arts kan dan methylmalonzuur of homocysteïne laten bepalen, die stijgen wanneer B12 echt ontbreekt in de cellen (NIH, 2025). Geen enkele merker is op zich perfect: een combinatie wordt aanbevolen (NNR, 2023).
Wordt een tekort bevestigd, dan moet ook de oorzaak worden gezocht: voeding, geneesmiddel, maag- of darmziekte. De oorzaak bepaalt hoelang de behandeling duurt.
Tabletten of prikken?
Men denkt vaak dat een tekort altijd met injecties moet worden behandeld, levenslang. In de meeste gevallen klopt dat niet meer. Een Cochrane-review vergeleek beide wegen: met 1.000 µg per dag via de mond stijgt de B12 in het bloed even goed als met injecties, en nog beter met 2.000 µg per dag. De bewijskracht is laag (drie studies, 153 patiënten), maar tabletten zijn goedkoper en vermijden prikken (Wang et al., 2018).
Dat kan zelfs werken bij pernicieuze anemie, dankzij de kleine passieve opnameweg, op voorwaarde dat de bloedwaarde daarna wordt gecontroleerd. Injecties behouden hun plaats bij ernstige tekorten met zenuwschade, wanneer de behandeling snel moet werken, of wanneer tabletten niet betrouwbaar worden ingenomen. De keuze ligt bij de arts.
Veganist: hoe suppleert u?
De aanbevelingen van de wetenschappelijke groep van de Internationale Vegetarische Unie, overgenomen door de Britse Vegan Society, stellen een van deze drie opties voor (Walsh, 2001):
| Optie | Hoe |
|---|---|
| Verrijkte voedingsmiddelen | Minstens 3 µg per dag, verdeeld over 2 of 3 porties |
| Klein dagelijks supplement | Minstens 10 µg per dag |
| Wekelijks supplement | 2.000 µg één keer per week |
Hoge doses: echt « geen enkele toxiciteit »?
Overal leest u dat B12 bij elke dosis veilig is, omdat het teveel met de urine wordt uitgescheiden. Dat klopt gedeeltelijk: er is geen maximale limiet vastgelegd, bij gebrek aan aangetoonde bijwerkingen (NIH, 2025; NNR, 2023). Maar geen bewijs van schade is geen bewijs van onschadelijkheid, en er zijn enkele signalen:
- Longkanker bij mannen: in een grote Amerikaanse studie bij meer dan 77.000 mensen hadden mannen die tien jaar lang meer dan 55 µg B12 per dag als supplement namen ongeveer twee keer meer longkanker dan niet-gebruikers, en het risico lag nog hoger bij rokers. Bij vrouwen werd geen verband gevonden (Brasky et al., 2017). Het is een observationele studie: ze toont een verband, geen oorzaak.
- Nieren: bij diabetici met een nierziekte versnelde een gecontroleerde studie met hoge doses B-vitamines (1.000 µg B12, samen met foliumzuur en B6) de achteruitgang van de nierfunctie en verdubbelde ze de hart- en vaatincidenten ten opzichte van placebo. Welke vitamine verantwoordelijk is, valt niet te zeggen, maar de combinatie in hoge dosis deed meer kwaad dan goed (House et al., 2010).
- Uit voorzorg stelt het Duitse Federaal Instituut voor Risicobeoordeling (BfR) voor om in vrij verkochte supplementen 25 µg B12 per dagdosis niet te overschrijden (BfR, z.d.).
Niets daarvan rechtvaardigt het weigeren van een behandeling die voor een echt tekort is voorgeschreven. Maar zonder tekort heeft het jarenlang elke dag innemen van tabletten van 1.000 µg geen aangetoond voordeel.
« Draagt bij tot vermindering van vermoeidheid »: wat betekent de claim?
Deze zin, die de Europese Unie op B12-verpakkingen toestaat, betekent alleen dat de vitamine nodig is voor de normale werking van het lichaam. Hij bewijst niet dat een supplement uw vermoeidheid zal verminderen. Hebt u een tekort, dan kan het corrigeren ervan alles veranderen; is uw waarde normaal, dan geeft extra B12 u niet meer energie.
In de praktijk
- U bent veganist: neem B12, zonder uitzondering (verrijkte voedingsmiddelen of een supplement).
- U bent ouder dan 65, of neemt al lang metformine of maagzuurremmers: vraag uw arts of een bepaling zinvol is.
- U hebt klachten: laat uw B12 bepalen voor u suppleert, anders kan het supplement de diagnose verbergen.
- Bevestigd tekort: tabletten van 1.000-2.000 µg per dag zijn vaak een alternatief voor prikken, te bespreken met uw arts.
- Geen tekort: geen zin om ze « voor de energie » te nemen, en geen langdurige hoge doses.
Test uzelf
Disclaimer
Dit artikel is een informatieve samenvatting. Het vervangt niet het advies van een arts of apotheker, zeker niet bij neurologische klachten, zwangerschap, nierziekte of langdurige medicatie.
Bronnen
Brasky, T. M., White, E., & Chen, C.-L. (2017). Long-term, supplemental, one-carbon metabolism-related vitamin B use in relation to lung cancer risk in the Vitamins and Lifestyle (VITAL) cohort. Journal of Clinical Oncology, 35(30), 3440-3448. https://doi.org/10.1200/JCO.2017.72.7735
Bundesinstitut für Risikobewertung. (z.d.). Maximum levels for the addition of vitamin B12 to foods including food supplements. BfR. https://www.bfr.bund.de/cm/349/maximum-levels-for-the-addition-of-vitamin-b12-to-foods-including-food-supplements.pdf
Dagnelie, P. C., van Staveren, W. A., & van den Berg, H. (1991). Vitamin B-12 from algae appears not to be bioavailable. The American Journal of Clinical Nutrition, 53(3), 695-697. https://doi.org/10.1093/ajcn/53.3.695
EFSA. (2015, 9 juli). Dietary reference values: vitamin E and cobalamin. Europese Autoriteit voor voedselveiligheid. https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/150709
House, A. A., Eliasziw, M., Cattran, D. C., et al. (2010). Effect of B-vitamin therapy on progression of diabetic nephropathy: A randomized controlled trial. JAMA, 303(16), 1603-1609. https://doi.org/10.1001/jama.2010.490
Medicines and Healthcare products Regulatory Agency. (2022, 20 juni). Metformin and reduced vitamin B12 levels: New advice for monitoring patients at risk. Drug Safety Update, 15(11). https://www.gov.uk/drug-safety-update/metformin-and-reduced-vitamin-b12-levels-new-advice-for-monitoring-patients-at-risk
National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. (2025, 2 juli). Vitamin B12: Fact sheet for health professionals. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12-HealthProfessional/
Nordic Nutrition Recommendations. (2023). Vitamin B12 (NNR 2023). Nordic Council of Ministers. https://pub.norden.org/nord2023-003/vitamin-b12.html
Sciensano. (z.d.). Vitamin B12 (Voedselconsumptiepeiling 2022-2023). https://www.sciensano.be/en/print/results-national-food-consumption-survey-2022-2023/micronutrients-vitamins/vitamin-b12
Walsh, S. (2001). What every vegan should know about vitamin B12 (Vegan Society, IVU-SCI). VeganHealth.org. https://veganhealth.org/?p=1565
Wang, H., Li, L., Qin, L. L., Song, Y., Vidal-Alaball, J., & Liu, T. H. (2018). Oral vitamin B12 versus intramuscular vitamin B12 for vitamin B12 deficiency. Cochrane Database of Systematic Reviews, (3), CD004655. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004655.pub3